Welke drug gebruik jij?
Grote kans dat je nu denkt … “huh, hoezo drug? Ik gebruik helemaal geen drugs!” Misschien geen expliciete verdovende middelen, nee. Maar zorg je er misschien voor dat je bijvoorbeeld altijd druk bent met van alles om maar niet te ervaren hoe je je echt voelt?
Recent zag ik een documentaire over verslaafden en hun zoektocht naar herstel (‘Tygo in de Flakka’). Die raakte me. Want die toonde in essentie een neiging die we allemaal hebben: het vermijden van pijn en ongemakkelijke gevoelens. Wat we zien aan de buitenkant bij drugsverslaafden is hun oplossing voor een dieperliggend probleem dat ze koste wat het kost verdoven.
Wat ik me afvraag is: verdoven we onszelf niet allemaal?
Is afleiding niet onze dagelijkse manier om ongemak te vermijden? Op korte termijn hartstikke prettig. Maar het houdt ons vast in een patroon dat ons niet verder helpt.
Afleider nummer één is misschien wel alle tijd die we online doorbrengen. Onbewust komt dat vaak ook nog in de plaats van echt contact met elkaar terwijl die verbondenheid juist ook zo belangrijk is.
Ik wil ons graag bewust maken van de keuzevrijheid die we allemaal hebben om tegen de stroom in te zwemmen. Bewust kiezen voor wat je belangrijk vindt, je niet automatisch en onbewust laten meevoeren.
Zo’n 15 jaar geleden – toen ik afstudeerde in Communicatie – was het gaaf als je bij Facebook een baan kon krijgen. Nu is een baan bij Facebook en aanverwanten net zo iets als zeggen dat je in de tabaksindustrie werkt, las ik laatst ergens.
‘Wij zijn verbonden met de wereld en tegelijkertijd eenzamer dan ooit.’ Een treffende uitspraak die ik in andere woorden steeds vaker tegenkom. Hoe het leven in de online realiteit onze mentale gezondheid beïnvloedt staat steeds meer in de spotlight. Want de mensen achter de socials weten hoe het werkt: zij maken ons verslaafd.
Hoe gaat dat dan?
Ons brein zoekt altijd de balans tussen pijn en plezier. Voelen we ons ongemakkelijk, dan kiezen we manieren en middelen om ons prettig te voelen. De middelen die we daarvoor gebruiken geven ons – kortstondig – een shot dopamine en daardoor voelen we ons fijn.
Helaas, hoe vaker we dat middel gebruiken, hoe zwakker de plezier ervaring. Aan de andere kant van de balans zit namelijk pijn: het na-effect dat volgt na iets plezierigs. En dat na-effect wordt steeds sterker waardoor we weer meer ‘plezier’ nodig hebben om de balans neutraal te krijgen. Zo blijven we die middelen opzoeken en nodig hebben om ons goed te voelen (zie ook: The official Dopamine National Workbook. Anna Lembke).
Vervelen we ons dan pakken we onze telefoon, voelen we ons sociaal ongemakkelijk dan gaan we nog meer scrollen. Dat blijven we doen omdat het wel even helpt. Voor je het weet zit je vast in een patroon. Je hebt steeds meer van de kortstondige plezierige afleiding nodig om negatieve gevoelens als eenzaamheid of afwijzing te vermijden. Een vicieuze en ongelukkige cirkel…
We zoeken afleiding online, maar ook via shoppen, reizen, alcohol, koffie, drugs – noem maar op. De overdaad aan consumptiemiddelen maakt dat we ons makkelijk daarmee laten afleiden in plaats van ongemakkelijke gevoelens echt ervaren.
Willen we leren omgaan met die ongemakkelijke gevoelens, dan moeten we stoppen met dat wat we nu doen om ons af te leiden van echt te voelen. Voor iedereen is dat dus anders. In het voorbeeld van teveel online is het juist behulpzaam om meer echt fysiek contact te zoeken. Terwijl iemand als ik die ‘op pad gaan’ soms gebruikt als afleiding, is het behulpzaam om vaker gewoon thuis te zijn.
Uit ons patroon van afleiding stappen is makkelijker gezegd dan gedaan. Erger nog, het wordt eerst moeilijker voordat het makkelijk wordt!
Afgelopen jaar het ik zelf geoefend met bewust worden van mijn afleidende gedragingen en ben ik daar een periode mee gestopt. Zo hield ik een periode op met koffie en wijn drinken en LinkedIn gebruiken.
Ik vond het verhelderend en nuttig om erachter te komen waarom en wanneer ik afleiding zocht en welke gevoelens er opkwamen als ik dat niet deed. Zo ontdekte ik dat ik automatisch een kop koffie nam voordat ik een lastige taak oppakte, als een soort comfort vooraf. Maar toen ik stopte, kreeg ik een week flinke hoofdpijn – en dat maakte het verslavende effect pijnlijk duidelijk.
Op zichzelf is er met veel middelen niets mis. Het wordt echter een ander verhaal wanneer we de middelen onze aandacht laten opslokken en we niet meer zelf in vrijheid keuzes maken.
